INFORMATA JURIDIKE - AKTUALITETE

22. avr., 2019

SI LLOGARITEN DITËT E PUSHIMIT PA PAGESË DHE TË DREJTAT TONA? KUJDESË PAS DITËS SË 31 TË PUSHIMIT PA PAGESË!

Gjatë një marrëdhënie pune, kuptohet se dallohen ditët e pushimit normal apo me pagesë që na takojnë sipas kontratës (apo ligjit) dhe ditët e lira që mund të akordohen, në disa raste, por pa asnjëfarë pagese.

Së pari, theksojmë atë se nuk e ekziston ndonjë parim apo rregull e cila i’a imponon një punëdhënësi që punëtorit të tij t’ia japë të drejtën për ditë të lira pa pagesë. Është kjo një çështje që në shumicën dërmuese të rasteve kalon përmes një marrëveshje paraprake në mes të punëdhënësit dhe punëtorit.

Pra, në krahasim me të drejtën për pushim të zakonshëm vjetor, e drejta për pushim pa pagesë nuk është e obligueshme për punëdhënësin. Atëherë kur realizohet kjo e drejtë, është kësisoj pastaj logjike se gjatë asaj kohe, punëtori nuk realizon të ardhura.

Pasojat më të rëndësishme që dalin nga pushimi pa pagesë janë këto si vijojnë :

-          Nga rroga e 13-të mund të zbritet proporcionalisht koha e pushimit pa pagesë, duke shkaktuar kështu edhe uljen e një përqindje të rrogës përkatëse ;

 

-          Sa iu përket ditëve normale të pushimit vjetor (pra, me pagesë), mund të zbritet numri i ditëve që na takon, si pasojë kjo e marrjes së pushimit pa pagesë. Si zakonisht, poqe se pushimi në fjalë tejkalon një muaj, punëdhënësi mund ta zbresë numrin e ditëve të pushimit vjetor për disa ditë, varësisht pra nga numri i saktë i ditëve të marra. Mirëpo, kjo nuk ndodhë gjithmonë, pasi që varet edhe nga dëshira e punëdhënësit;

 

-          Pasojat ekzistojnë edhe në lëmin e pushimit mjekësor. Nëse punëtori sëmuret gjatë pushimit, ai nuk mundet assesi ti “kthej” sërish ditët e humbura. Kurse siç dihet, gjatë kohës së pushimit me pagesë, nën disa kushte, punëtori mund t’i fitojë së paku një pjesë të ditëve, në qoftë se është sëmur gjatë pushimeve;

 

-          Kujdesit duhet të tregohet edhe ndaj sigurimeve të ndryshme të cilat, disa nga to, pas ditës së 31 nuk ofrojnë ndonjë mbulesë. Për shembull, sa i përket sigurimit i cili e mbulon pagesën e rrogës në raste të sëmundjes, punëtori e humbë të drejtën në pagesë (në kompensime ditore), në qoftë se marrëdhënia e tij e punës është ndërprerë më tepër se 30 ditë. Po e njëjta rregull vlen për sigurimin e aksidenteve. Edhe për shtesat fëmijërore ekzistojnë gjithashtu ca pasoja financiare.

Në fund, mund të thuhet ajo se nuk ka nevoje me u frikësuar për pasojat eventuale nëse është fjala për pushime pa pagesë vetëm disa ditore apo dy tre-javore, për shembull. Vëmendja e kujdesshme ndaj kësaj çështje duhet të tregohet sidomos atëherë kur pushimi i tillë i tejkalon 31 ditë.

Përanditur nga Zyra juridike – Begzati

Neuchâtel, më 22.04.2019

 

6. nov., 2018

Ekzistojnë disa raste të cilësuara si rrethana që ia ndalojnë një punëdhënësi që ta largojë punëtorin e tij nga puna. Kështu që, në raste sëmundjeje dhe aksidenti, punëdhënësi s’ka të drejtë që ta shkëpusë kontratën e punës të punëtorit të tij, brenda disa afateve kohore të mbrojtura me ligj, edhe atë

  • Gjatë 30 ditëve të para (të sëmundjes/aksidentit), nëse kohëzgjatja e marrëdhënies së punës nuk e tejkalon një vitë ;

 

  • Gjatë 90 ditëve të para, nëse marrëdhënia e punës përfshinë një periudhë kohore prej një deri pesë vite ;

 

  • Gjatë 180 ditëve të para, nëse marrëdhënia e punës ka tejkaluar mbi gjashtë vite. Rregull kjo që vlen edhe për rastet e shtatzënisë, për periudhën 16 javore pas lindjes.

Nëse e marrim shembullin e një marrëdhënie pune që nuk i ka tejkaluar një vite:

Nëse një punëtor sëmuret dhe nuk mund të punojë brenda gjatë tri javëve, atëherë afati i largimit nga puna pezullohet gjatë kësaj periudhe. Por, nëse, punëtori pëson një aksident dhe nuk është në gjendje të punojë brenda katër muajve, atëherë ai mbrohet vetëm brenda 30 ditëve. Domethënë, punëdhënësi ka të drejtë ta largojë atë nga puna pas ditës së 31 të pushimit mjekësor.

Për personat që ushtrojnë aktivitet të pavarur, mbulesa e sigurimeve aplikohet vetëm për ata që kanë lidhur ndonjë kontratë që parashikon mbrojtjen për këtë. Ekzistojnë sigurime që, në raste sëmundjeje/aksidenti, bëjnë pagesa brenda 730 ditësh e më tepër.

Në qoftë se pagesa ka marrë fundë për shkaqe shëndetësore e, ndërkohë, ende ekziston paaftësia për punë, atëherë mund të bëhet një kërkesë në kuadër të rregullave mbi sigurimin invalidor.

Informata më të hollësishme për të drejtat tona në punë, mund të konsutlohen në botimin tonë “Zvicra dhe ligjet e saja; shembuj konkretë dhe këshilla praktike”

 

Përpiluar nga Zyra për këshilla juridike – Begzati

Neuchâtel, më 06.11.2018

13. sept., 2018

 

  1. 1.    Çka nënkupton pensionimi i parakohshëm dhe kush janë pasojat e tij ?

Sa i përket pensionimit « normal », sipas shtyllës së parë – AVS/AHV (pa i marrë parasysh shtyllën e dytë dhe të tretë), është e mundshme që të dilet në pension 1 apo 2 vite më herët sesa është e paraparë sipas kufirit ligjor. 

Gjithsesi vendimet e tilla i kanë pasojat e tyre në nivelin e rentës mujore.

Nëse pensionimi ndodh një vitë para kohe, atëherë

  • të ardhurat mujore zbriten dhe «penalizohen» për 6,8%,
  • kurse ato zvogëlohen 13,6 %, nëse pensionimi ndodh dy vite para kohe.

Këto zbritje aplikohen gjatë tërë periudhës kohore kur personi i interesuar gjendet në pension.

Në pensionim të parakohshëm mund të dilet edhe që prej moshës 58 vjeçare, poqë së arka jonë ku paguhen kuotizimet (shtylla e dytë (Pensionskasse (gj), Caisse de pension (fr).) e parashikon këtë. Të ardhurat për pensionim në rastet e tilla duhet të sigurohen pra nga arka ku personi ka kuotizuar në kuadër të ndonjë aktiviteti të tij profesional.

E gjithë kjo varet pra nga shuma e parave që i kemi në llogarinë e arkës përkatëse dhe prej interesit tonë për me dalë në pension para kohe.

Këtë variantë të mundshme nuk duhet ngatërruar assesi me pensionimin bazik « normal ». Nënkuptohet se, nëse shfrytëzohet kjo e drejtë përmes shtyllës së dytë, deri në moshën ligjore të pensionimit, nuk mund të merren edhe të ardhura që na takojnë nga pensionimi i zakonshëm apo bazik (AVS-AHV).

Edhe sipas rregullave të shtyllës së dytë, dalja e parakohshme në pension ka si pasojë zvogëlimin e shumës që na takon, edhe atë gjatë gjithë kohës së pensionimit.

 

  1. 2.    Pensionimi i « mëvonshëm »

Në vitin kur na takon pensionimi normal, është gjithashtu e mundshme që të zgjatet afati i fillimit të marrjes së rentës mujore prej 1 deri 5 vite.

Jo aq e përhapur kjo variantë, në krahasim me pensionimin e parakohshëm.

Ndryshe me thënë, nëse preferohet ky opsion, atëherë personi i interesuar kërkon nga institucioni kompetent që pensionin ta marrë disa vite pas momentit të hapjes së të drejtës për pension që atij i takon normalisht.

Kësisoj, shuma e pensionit mujor zmadhohet dhe vlen gjatë gjithë kohës së gëzimit të kësaj të drejte, edhe atë varësisht nga vitet sesa është zgjatur koha për fillimin e marrjes së pensionit.

Modalitetet dhe kushtet që duhet respektuar janë të parashikuara me ligj, dhe kjo e ka domethënien se për fitimin e një të drejte të tillë mund të dihet vetëm pas depozitimit të një kërkese dhe përmbushjes së kushteve të kërkuara për këtë.

 

Informata më të hollësishme për shumë tema të tjera lidhur me çështjen e pensionimit, mund të konsultohen në botimin tonë “Zvicra dhe ligjet e saja; shembuj konkretë dhe këshilla praktike”

 

Përpiluar nga Zyra për këshilla juridike – Begzati

Neuchâtel, më 13.09.2018

23. août, 2018

Nga viti 2008, në ligjin për të huaj u integrua një dispozitë specifike[1] e cila ka të bëj me mundësitë e rregullimit të statusit të qëndrimit për një kategori të të huajve që i plotësojnë disa kushte të konsideruara si të "jashtëzakonshme".

Kushtet në fjalë rezymohen përmes interpretimeve ku veçohet posaçërisht ajo se, leja do t'iu akordohet vetëm atyre personave që paraqesin "një interes publik madhor" për shtetin zviceran. Para së gjithash, kjo aplikohet, si zakonisht dhe pak më lehtë, për artistë dhe persona me pasuri gati se të "pafundëta" !

 Edhe katër sqarime të tjera lidhur me këtë :

  • Informatat që qarkullojnë në disa artikuj gazetareskë lidhur me parakushtin e shumës së parave që duhet me e depozuar në një bankë zvicerane (50 mijë franga), nuk e reflektojnë plotësisht realitetin që e gjejmë në kantonet e ndryshme zvicerane. Ekzisojnë prej tyre që kërkojnë edhe shumë më tepër sesa ajo që përmendet. Ndërsa hasim edhe nga to që nuk janë aq të "nxehur" për me akorduar leje që mbështeten vetëm në konsiderata pasurore[2]! ;
  • Për lejen që akordohet sipas dispozitës përkatëse, le të mos harrojmë se ajo është vetëm një leje që rregullon një status qëndrimi e jo edhe ate të punës. Ajo, si e tillë, nuk e hapë pra automatikisht apo paralelisht edhe të drejtën për ushtrimin e një aktiviteti profesional ;
  • Është e vërtetë se personat që përfitojnë nga kjo rregull specifike, arrijnë nganjëherë që të fitojnë edhe një leje pune. Por, kjo kalon posaçërisht përmes një rregulle tjetër që ka të bëj me fitimin e lejes së punës përmes sistemit të kontigjentëve (që e përmendëm mësipër) apo nëpërmjet hapjes së një biznesi të rëndësishëm (aktivitete tregtare të një rëndësie madhore për ekonominë zvicerane dhe tregun e saj të punës) ;
  • Të dhënat statistikore tregojnë se kategoria e personave që përfitojnë më së tepërmi nga kjo rregull pranimi vijnë nga shtetet jashtë BE.

 

 

Informata më të hollësishme për çështjen e statusit të qëndrimit dhe të punës në Zvicër, mund të konsultohen në botimin tonë “Zvicra dhe ligjet e saja; shembuj konkretë dhe këshilla praktike”

 

Përpiluar nga Zyra për këshilla juridike – Begzati

Neuchâtel, më 23.08.2018



[1] Neni 30 paragrafi b i Ligjit për të huaj.

[2] Kushti i pikëmbështetjes së kësaj leje në aspekte të interesit financiar ballafaqohet me kritika të ashpra, që vijnë sidomos nga qarqet të cilat vlerësojnë se një kushtëzim i tillë bie ndesh me rregullat morale, traditat dhe vlerat e mirëfillta të shtetit zviceran.

22. févr., 2018

Në rast sëmundje/aksidenti/shtatzënie, ekzistojnë dallime të mëdha prej rastit në rast. Parashtrohet pyetja se çfarë të drejtash kemi në rastet e tilla? E gjithë kjo do të n’varet kryesisht nga këto faktorë: përmbajtja e kontratës së punës që posedojmë, kohëzgjatja e marrëdhënieve të punës dhe lloji i sigurimit që është lidhur në kuadër të punës.